کد خبر: 82412959 (5803327) | تاریخ خبر: 14/11/1395 | ساعت: 13:54|
نسخه چاپی |ارسال به دوستان

در گفت وگو با ایرنا تبیین شد:

آیت الله هاشمی رفسنجانی؛ انقلابی اعتدال گرا و مصلحت اندیش

تهران- ایرنا- «مهدی مطهرنیا» در گفت وگو با ایرنا بیان کرد: گفتمان غالب آیت الله هاشمی رفسنجانی بر انقلابی توسعه گرا برای اعتلای ایران استوار بود. او همواره به پیروی از تصمیم های امام خمینی(ره) می پرداخت و بر تبعیت آگاهانه از امام و رهبری و نقد سازنده در راستای بهبود و تقویت نظام جمهوری اسلامی تاکید داشت.

تاریخ 38 ساله انقلاب اسلامی با نام بزرگمردانی پیوند خورده است که در بزنگاه های حساس با نقش سازنده خود، امام راحل و نهضت انقلاب را یاری می رساندند. در این میان روحانیان بیش از هر طیف و گروه دیگری با هدایت جامعه در پیروزی انقلاب اسلامی تاثیر داشتند. آیت الله «اکبر هاشمی رفسنجانی» به عنوان یکی از پایه های نظام جمهوری اسلامی همواره در طول زندگی سیاسی خویش نقش مهمی در پایداری و تحکیم نظام ایفا کرد. پیشینه فعالیت های سیاسی وی به سال های نخست دهه 40 هجری خورشیدی باز می گردد که همگام با امام خمینی(ره) علیه رژیم پهلوی به مبارزه پرداخت.

اهمیت وجود آیت الله هاشمی در پیروزی انقلاب اسلامی به میزانی بود که امام خمینی(ه) همواره در هر فرصتی نقش تاثیرگذار این سیاستمدار نستوه را به ملت ایران یادآوری می کردند و در این ارتباط در جلد هفتم صحیفه نور به نقل از ایشان آمده است: «مرحوم مدرس که به امر رضاخان ترور شد از بیمارستان پیام داد «به رضاخان بگوئید من زنده هستم». مدرس حالا هم زنده است. مردان تاریخ تا آخر زنده هستند. بدخواهان باید بدانند هاشمی زنده است چون نهضت زنده است. آمریکا و دیگر ابرقدرت ها بدانند ملت ما زنده است... من به آقای هاشمی فرزند برومند اسلام تبریک می گویم که در راه هدف تا نزدیک شهادت به پیش رفته و سلامت و ادامه خدمت ایشان را از خدای تعالی خواستارم».

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 1357 خورشیدی، او به عنوان یکی از چهره های مطرح در شورای انقلاب به فعالیت پرداخت و در 1359 خورشیدی ریاست مجلس شورای اسلامی را عهده دار شد. آیت الله هاشمی رفسنجانی در سال های 1386 تا 1389 رییس مجلس خبرگان رهبری بود. مهمترین دوره از زندگی سیاسی وی به دو دوره چهار ساله ریاست جمهوری از 1368 تا 1376 خورشیدی اختصاص یافت که دولت این مبارز به علت بازسازی ویرانی های جنگ تحمیلی به دولت سازندگی مشهور شد. عادی سازی روابط ایران با کشورهای منطقه و فرامنطقه، اجرای سیاست های خصوصی سازی و تلاش برای اصلاح ساختاری اقتصاد نفتی از ویژگی های برجسته این دوره بود.

آیت الله هاشمی رفسنجانی از 1368 تا زمان درگذشت خویش یعنی 19 دی 1395 خورشیدی به مدت 27 سال ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را بر عهده داشت. وی سرانجام پس از سال ها مبارزه در راه دستیابی به آرمان های امام (ره) و انقلاب اسلامی در 82 سالگی بر اثر عارضه قلبی چشم از جهان فروبست.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به منظور بررسی زندگی سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی و نقش ایشان در پیروزی انقلاب اسلامی و پیشبرد اهداف نظام با «مهدی مطهرنیا» کارشناس مسایل سیاسی و استاد دانشگاه به گفت وگو پرداخت.

- متن گفت وگوی ایرنا را در ادامه می خوانیم:
** ایرنا: همانطور که می دانید، زندگی و مبارزه های سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی از دوره پهلوی دوم آغاز شد، دلیل این فعالیت ها و قرار گیری ایشان در مسیر سیاست را چه می دانید؟
*** مطهرنیا: آیت الله هاشمی رفسنجانی در 14 سالگی راهی قم شد و در محضر استادان بزرگی چون «محمدرضا گلپایگانی» و «امام خمینی(ه)» به فراگیری علم پرداخت. ایشان توانست به عنوان یکی از نزدیک ترین یاران امام راحل همواره یار و یاور ایشان باشد؛ به گونه ای که به جرات می توان گفت در حلقه یاران امام خمینی(ره) هیچ فردی به نزدیکی آیت الله هاشمی وجود نداشت. او در طول دوره جوانی سفرهای بین المللی برای شناخت جهان اطراف انجام داد و شاید کمتر فردی بداند که وی پیش از انقلاب بسیاری از ایالت های آمریکا را به صورت جدی بررسی کرد و در بسیاری از کشورهای منطقه آسیا نیز مسافرت های پژوهشی و ادراکی به انجام رساند. از طرف دیگر تلاش کرد، همزمان با اینکه روحانی فعال است، یک کنشگر فعال اقتصادی نیز باشد. سپس او با بهره گیری از تفکر آینده نگری خود، زمینه های برقراری فضای مناسب برای فعالیت اقتصادی در حوزه مسکن را برقرار ساخت. آیت الله هاشمی کوشید تا با بهره گرفتن از منافع مالی ناشی از اقدام های اقتصادی، به پرورش روحیه انقلابی خود بپردازد. بسیاری از نزدیکان او بر این عقیده اند ایشان نه تنها از انقلاب بهره مالی نبرد، بلکه بسیاری از ثروت خود را صرف انقلاب کرد.

جهت گیری آیت الله هاشمی رفسنجانی بیش از اینکه انقلابی باشد، گرایشی توسعه گرا و اصلاحی در دین داشت و گفتمان غالب او در حرکت انقلابی، بر انقلابی مدرن و توسعه گرا برای ساخت و پرداخت آینده ایران استوار بود. از طرف دیگر در حوزه علمیه قم اگر چه فقه سنتی وجود دارد اما او با وجود اعتقاد به این مهم، بسیار تمایل داشت، به خواندن قرآن از بُعد تفسیری بپردازد. بسیاری از افرادی که به حوزه اندیشه سیاسی در چارچوب جامعه شناسی انقلاب ها آگاه اند، به جای آنکه دین مبتنی بر عقل نقلی را قبول کنند، دین مبتنی بر عقل فلسفی و علمی را برای خود به عنوان معیار اصلی ادراک از دین قرار می دهند. آیت الله هاشمی رفسنجانی نیز پیرو این عقیده، به فهم و درک قرآن و رمزگشایی از آیه های این کتاب آسمانی روی آورد. او پیش از انقلاب به عنوان مفسر قرآن و کوشا در فهم دین محسوب می شد، در فعالیت های انقلابی نیز این نوع نگرش زاویه دید وی را در عملکردهای سیاسی متوجه نوعی انقلابی گری توسعه گرا کرد. او فردی انقلابی به شمار می رفت که از تصمیم های بنیانگذار جمهوری اسلامی آگاهانه پیروی می کرد و خاطره های ایشان و نقل قول های امام خمینی(ره) این مسایل را تایید می کند. در این نقل قول ها درباره ویژگی های شخصیتی ایشان تبعیت آگاهانه از امام راحل و نقد سازنده در بزنگاه های تاریخ در راستای بهبود و تقویت حرکت انقلابی عنوان شده است که این ویژگی ها در تشکیل شورای انقلاب، نخست وزیری مهدی بازرگان، تسخیر سفارت آمریکا، جنگ تحمیلی، پذیرش قطعنامه 598 و تمامی مرحله های حیات سیاسی او در کنار امام(ره) و سپس آیت الله خامنه ای مقام معظم رهبری به روشنی مشاهده می شود.

** ایرنا: به نظر شما زندگی آیت الله هاشمی رفسنجانی را با توجه به فعالیت های سیاسی و اقتصادی به چند دوره می توان تقسیم کرد و مهم ترین اقدام های ایشان چه بود؟
*** مطهر نیا: هشت دهه زندگی این روحانی نستوه در اصل هشت گفتمان مجزا و در عین حال مرتبط با هم بود. او در 2 دهه نخست به بازیابی در حرکت جهانی خویش پرداخت. در دهه های سوم و چهارم به شناخت و تثبیت جایگاه خود در انقلاب اسلامی همت گماشت، در دهه پنجم و ششم توانست به کشف نفس دست یابد و در شکل دهی به آینده نظام جمهوری اسلامی ایران در مقطع انتخاب رهبری پس از رحلت امام خمینی، نقش موثری ایفا کند و در نهایت دو دهه آخر عمر به خویشتن آرایی پرداخت؛ به این معنی که به 6 دهه سپری شده از زندگی خویش نگریست و تلاش کرد بخش های مثبت اقدام های خود را تقویت کند. از این رو هرچقدر عمر آیت الله هاشمی رفسنجانی بیشتر می شد، از نظر فکری جوان تر می اندیشید. جمعیت بیشمار طرفداران و منتقدان وی در مراسم خاکسپاری ایشان و حضور افرادی که در دوره زندگی او به تناسب افکار متفاوت بر او نقد داشتند، بیانگر این موضوع است که بیشتر مردم و حتی قشر منتقد در اینکه آیت الله هاشمی رفسنجانی در مسیر دستیابی به هدف های ملی تعریف شده ملت تلاش می کرد، هم نظر بودند.

** ایرنا: یک سال پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، آیت الله هاشمی رفسنجانی به همراه افرادی چون «آیات عظام سیدمحمد حسین بهشتی، مرتضی مطهری، محمد مفتح، محمدجواد باهنر و محمدرضا مهدوی کنی» جامعه روحانیت مبارز را بنیان نهادند. هدف آنان از تاسیس این تشکل سیاسی چه بود؟
*** مطهرنیا: وی و همراهانش به دنبال ایجاد فضایی مثبت برای همگرایی عقیده ها و مدیریت انرژی انقلابیان بودند. روحانیت در مقام اصیل آن یک روح در کالبد جامعه محسوب می شود که وقتی در تظاهرات در صف نخست انقلاب قرار می گرفت نه به عنوان طبقه ای پیشرو بلکه در مقام هدایتگر معنوی و عرفانی مطرح بود. بنابراین می توان گفت انقلاب اسلامی، انقلابی طبقاتی نبود بلکه این رویداد محصول تلاش روحانیان و قشرهای مختلف جامعه به شمار می رفت اما با توجه به اینکه روحانیت جایگاه ویژه ای داشت و شخص امام(ره) علاوه بر رهبری مردم، مرجع تقلید برجسته کشور بودند. بنابراین روحانیت نمی توانست در وضعیتی غیر سازمانی وارد عمل شود؛ از این رو افرادی همچون آیات عظام هاشمی رفسنجانی، شهید بهشتی و ... بر آن شدند تا زمینه های شکل گیری جامعه روحانیت را فراهم آورند.

این شخصیت های برجسته انقلابی تشکیل جامعه روحانیت را به عنوان مجمع هم اندیشی برای مدیریت اراده های مربوط به انقلاب ارزشی ایجاد و تلاش کردند که این سازمان به عنوان مرکز شکل دهی به فعالیت های سیاسی روحانیان در کل کشور وارد عمل شوند.

** ایرنا: آیت الله هاشمی رفسنجانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در چه مقام هایی به نظام خدمت کرد و چرا همگان دوره ریاست جمهوری وی را به عنوان دوره سازندگی می شناسند؟
*** مطهرنیا: آیت الله هاشمی رفسنجانی به دلیل توانایی سیاسی در هر مقامی که قرار گرفت، به آن جایگاه قدرت می بخشید. او در زمان جنگ همزمان با اینکه ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت، به عنوان فرماندهی عالی جنگ و جانشین رهبری منصوب و پس از آن در زمان رییس جمهوری به علت تلاش برای جبران خسارت های ناشی از جنگ، به سردار سازندگی مشهور شد. دولت وی با نفت هفت دلار آغاز به کار کرد و هنگام پایان کار ریاست جمهوری او نفت به نزدیک 15 دلار رسید، در حالی که هزینه های استخراج نفت بسیار بیشتر از امروز بود. این روحانی عالیقدر دولتی را تشکیل داد که با وجود نابسامانی های آن روز، بسیاری از بنیادهای اقتصاد کنونی ایران را فراهم ساخت. سپس آیت الله هاشمی رفسنجانی به ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزیده شد و در مجلس خبرگان رهبری نیز به عنوان عنصری بسیار تاثیرگذار حضور یافت. در واقع وی در هر عنوانی که حضور داشت، متناسب با قدرت خویش آن سازمان نیز قدرت بیشتری می یافت.

** ایرنا: آیت الله هاشمی رفسنجانی در زمان ریاست جمهوری تاکید زیادی بر موضوع تعامل سازنده با دیگر کشورها داشت. مهمترین اقدام های او را در حوزه روابط خارجی چه می دانید؟
*** مطهرنیا: آیت الله هاشمی رفسنجانی واضع عملیات «تعامل سازنده» بود. پیش از اینکه تعامل سازنده در سند چشم انداز 1404 با عنوان «تعامل سازنده موثر» آغاز شود، او با عنوان «دکترین عادی سازی روابط» در دولت خود، تنش زدایی را آهسته و بدون هیاهو آغاز کرد به گونه ای که پس از پایان ریاست جمهوری وی و روی کار آمدن دولت اصلاحات، در زمان برگزاری کنفرانس کشورهای اسلامی تاثیر گفتمان رییس دولت سازندگی در تمامی این کنفرانس قابل مشاهده بود. او همچنین توانست فرایند عادی سازی روابط کشورهای منطقه به ویژه کشورهای عربی را که در زمان جنگ تنشی فزاینده میان آنها و ایران وجود داشت، با موفقیت پیش ببرد و بسترهای مناسب برای تعامل بین المللی را برای سیاست خارجی ایران در دوره دولت بعدی مهیا کند. در واقع دکترین تنش زدایی دولت اصلاحات بر روی بنیادهای دکترین تعامل سازنده آیت الله هاشمی استوار شد.

** ایرنا: تلاش های آیت الله هاشمی رفسنجانی در حمایت از دولت یازدهم بر فردی پوشیده نیست، شما نقش وی را در برجام و حمایت از دولت چگونه می دانید؟
*** مطهرنیا: آیت الله هاشمی رفسنجانی واضع و پرچمدار نظریه اعتدال در حوزه سیاست خارجی بود و زمانی که حسن روحانی به عنوان یکی از مهم ترین پیروان مکتب اعتدالی با شعار «اعتدال» وارد میدان عمل انتخابات شد، رییس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام بر پایه ساختار فکری و متکی بر محوریت اعتدال از دولت روحانی حمایت کرد. بنابراین هم از منظر نهادگرایی و ساختاری و هم به دلیل نزدیک بودن اندیشه های آنان، آیت الله هاشمی رفسنجانی به طور گسترده از دولت یازدهم حمایت و با وجود آنکه تلاش کرد دخالتی در امور دولت تدبیر نداشته باشد اما رییس دولت یازدهم همواره از اندیشه غنی و مشاوره های آیت الله هاشمی رفسنجانی در تمامی حوزه ها بهره گرفت.

* گروه اطلاع رسانی
خبرنگار: سیده مریم سیدان**انتشار دهنده: شهربانو جمعه
پژوهشم**9368**2002**9131
*ایرنا مقاله کانالی برای انعکاس مقاله های اندیشکده ها- پژوهشکده ها- دانشکده ها- مراکز تحقیقاتی و رسانه های ایران و جهان*
Irnaarticle@

انتهای پیام /*

باشگاه مخاطبان ایرنا

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
فرستنده: *  
پست الکترونیک:
نظر:
موضوع از شما گزارش از ما:
سخن شما با مسئولین:
ارسال یادداشت:
 
کد امنیتی
ارسال